Er wordt de laatste decennia veel gepraat over stress, maar wat wordt hier nu precies onder verstaan? Stress is een instinctieve reactie van het lichaam op gevaar. De “aanval” reactie die nodig is om gevaarlijke situaties te overleven houdt in dat onder invloed van hormonen adrenaline en cortisol er meer bloed naar de spieren stroomt en de glucosespiegel en het metabolisme wordt verhoogd. Deze reactie zorgt ervoor dat men snel kan handelen (vechten of vluchten) maar minder goed kan nadenken. Bij de derde reactie (bevriezen) kan men zelfs helemaal niets meer doen. Bij acuut gevaar redden deze reacties het leven.

Fysieke reactie

Jammer genoeg kan deze extreme reactie ook voorkomen in niet gevaarlijke maar wel uitdagende gevallen zoals moeilijke situaties op het werk of problemen binnen het gezin of de familie. Wanneer het lichaam te lang de stresshormonen produceert, kunnen er problemen ontstaan. Er kunnen dan namelijk klachten ontstaan zoals hoofdpijn, nek- en schouderklachten, geheugenproblemen, slaapproblemen, vermoeidheid, maagproblemen en brandend maagzuur, hartkloppingen, een verminderde weerstand, concentratieproblemen, angst en depressie. Waarschijnlijk kan stress ook voor een grotere kans op type 2 diabetes zorgen. Cortisol beïnvloedt ook de opname van calcium negatief waardoor er tevens een grotere kans kan ontstaan op botontkalking en hyperkaliëmie.

Zorgen en stress

De belangrijkste oorzaak voor stress is gezondheid en zorgen om de kinderen. De meeste mensen denken aan werk als veroorzaker van stress en dit klopt ook wel gedeeltelijk, want werk staat op de derde plek als veroorzaker van stress en 36% van het totale ziekteverzuim komt door stress. De kosten hiervan bedragen in totaal ongeveer 1,8 miljard. Toch kunnen mensen aan de andere kant ook juist weer stress krijgen als ze arbeidsongeschikt zijn. Daarna komen geldzorgen en zorgen om andere naasten. Volgens het Fonds Psychische gezondheid komt stress vooral doordat de draaglast van een persoon groter is dan de draagkracht.

Een groot probleem

In Nederland is stress een groot probleem. Het komt voor bij zowel jongeren als ouderen. Meer dan de helft van de mensen heeft lichamelijke klachten als gevolg van stress, bleek uit een enquête van Gezondheidsnet. De meesten hebben last van pijn in nek of schouders, vermoeidheid of een onrustig gevoel. Er is zelfs een klein percentage (5%) dat altijd stress heeft en 28% heeft bijna altijd stress. Het is logisch dat stress vaker voorkomt bij mensen die een (lichamelijke) beperking of een chronische ziekte hebben, lager opgeleid zijn en geldzorgen hebben. Daarom is het belangrijk dat zij hiervoor hulp zoeken.

Negatieve en positieve stress

Misschien vraag je je af of je zelf te veel stress hebt? Omdat stress soms ook positief kan zijn en helpt bij het goed doorstaan van uitdagende situaties is het misschien moeilijk om erachter te komen of de hoeveelheid stress die wordt ervaren gezond is. Zodra je een positieve spanning voelt en energieker wordt, is er natuurlijk niets mis met stress. Als je er lichamelijke klachten van ondervindt en het jouw functioneren beïnvloedt, is het wel belangrijk om er iets aan te doen. Gelukkig zijn er een aantal dingen die je kunt doen om beter om te gaan met stress.

  1. Maak de juiste keuzes
    Het klinkt misschien moeilijk, want tegenwoordig heeft iedereen het steeds drukker gekregen. Meer mensen zijn een opleiding gaan volgen, meer vrouwen zijn gaan werken en men besteedt meer tijd dan voorheen aan het gezin, doordat de taken vaak onder minder gezinsleden kunnen worden verdeeld. Deze verandering in levensstijl zorgt ervoor dat men alles wil doen, maar dat is nu eenmaal niet mogelijk. Daarom is het belangrijk om een to-do-lijst te maken van dingen die echt door jou gedaan moeten worden om je doelen te bereiken, welke taken ook verdeeld kunnen worden onder anderen en welke dingen je moet laten vallen.
  2. Werk aan de fysieke draagkracht
    Stress kan sneller zorgen voor een ongezonde levensstijl met bijvoorbeeld een slecht voedingspatroon, weinig beweging, een slecht slaappatroon, regelmatig gebruik van cafeïne, alcohol, nicotine, vrij verkrijgbare medicijnen of drugs, of al deze dingen gecombineerd. Dit verergert op lange termijn alleen maar de stress gerelateerde klachten. Cafeïne kan er bijvoorbeeld wel voor zorgen dat je even de stress aankan, maar dit kan wel voor een hogere bloeddruk en slechtere gezondheid zorgen. Zorg ervoor dat stress en het onderdrukken van stress geen vicieuze cirkel wordt en werk eraan om dat te voorkomen door gezonder te leven. Dan wordt de situatie niet erger.
  3. Werk aan de psychische draagkracht
    Als mensen een gezondere leefstijl hebben, voelen ze zich vaak ook beter. Als dit niet het geval is, is het ook belangrijk om te proberen om je psychische draagkracht te verbeteren. Volgens het Fonds Psychische Gezondheid zorgen een aantal persoonlijke eigenschappen voor meer stress. Sommige eigenschappen zijn positief, zoals ambitie, een groot verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid bij werk en gezin. Maar andere eigenschappen zijn minder positief zoals perfectionisme, geen nee kunnen zeggen, gevoelens niet kunnen uiten en een pessimistische kijk op het leven. Je kunt eraan werken om dit te verbeteren door het gedrag langzaam te veranderen of via een training.
  4. Zorg voor genoeg sociale contacten
    Wanneer je veel stress ervaart wordt het contact met de sociale omgeving vaak minder goed. Wanneer je bijvoorbeeld veel stress ervaart vanwege het werk, heb je geen tijd meer om familie of vrienden te zien en kun je last krijgen van prikkelbaarheid en zelfs agressie. Maar ook als je stress ervaart vanwege het gezin, wordt het gezin vaak onbewust de schuld gegeven en voelen zij dit ook aan. Terwijl goede sociale contacten het gevoel van stress verminderen. Het is daarom erg belangrijk dat je ook op het gebied van sociale contacten door stress niet in een vicieuze cirkel terecht komt.
  5. Zorg voor voldoende ontspanning
    Voldoende ontspanning is eigenlijk een soort verplichting om gezond te blijven. Ga bijvoorbeeld eens een avondje uit met familie of vrienden. Zoals naar het casino, wat weer eens iets anders is dan een gewoon restaurant. Ook als je stress hebt door geldzorgen, kun je dit even vergeten door gezamenlijk naar het casino te gaan. Neem dan uiteraard niet te veel geld mee dat je kunt verliezen maar ga erheen voor de gezellige avond en de ontspannende sfeer. Denk aan de ouderwetse klassiekers poker, roulette en Blackjack, of de fruitautomaten. Maar tegenwoordig biedt het casino nog veel meer leuke spellen aan.